Rikthimi i Natyrës, Përshpejtimi i Veprimit Klimatik në Shqipëri

Kjo Ditë Botërore e Mjedisit vjen në një moment paralajmërimi të fortë global. Siç ka theksuar Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, António Guterres, njëmbëdhjetë vitet e fundit kanë qenë më të nxehtat e regjistruara ndonjëherë, dhe ndikimet e degradimit mjedisor po përshpejtohen — nga ajri i ndotur dhe tokat e degraduara deri te ekosistemet në kolaps dhe humbja e biodiversitetit. Bota po i afrohet një tejkalimi të përkohshëm të kufirit të temperaturës prej 1.5°C, ku çdo pjesë e një shkalle shtesë thellon dëmet, veçanërisht për grupet më të cenueshme.

Përballimi i kësaj sfide kërkon veprim urgjent dhe të koordinuar: uljen drastike të emetimeve, përshpejtimin e një tranzicioni të drejtë nga lëndët djegëse fosile drejt burimeve të rinovueshme të energjisë, reduktimin e metanit, mbrojtjen e pyjeve, tokës dhe deteve, ndihmën për komunitetet që të përshtaten me ndikimet klimatike tashmë në zhvillim, si dhe përmbushjen e angazhimeve për financimin klimatik ndaj vendeve në zhvillim. Ky është momenti për të vepruar — për mjedisin dhe për të ardhmen tonë të përbashkët.

Në këtë kontekst global, në Ditën Ndërkombëtare të Mjedisit 2026, Kombet e Bashkuara në Shqipëri vënë në pah progresin në shndërrimin e angazhimeve mjedisore në rezultate konkrete për njerëzit, komunitetet dhe ekosistemet — duke kontribuar në përpjekjet globale për mbrojtjen e natyrës, biodiversitetit dhe klimës.

Një arritje madhore në vitin 2025 ishte finalizimi i Planit Kombëtar të Përshtatjes (NAP) 2026–2036 të Shqipërisë, i mbështetur nga UNDP dhe UNEP, me kontributet e FAO, UNICEF, UN Women dhe Ekipit të OKB-së në vend, në partneritet të ngushtë me institucionet kombëtare. Plani identifikon 66 masa prioritare të përshtatjes dhe orienton investime afatgjata të vlerësuara në afro 9.8 miliardë dollarë amerikanë, duke forcuar qëndrueshmërinë klimatike të Shqipërisë në përputhje me standardet mjedisore dhe klimatike të Bashkimit Evropian. Ai plotësohet nga plane lokale të përshtatjes në tetë bashki, duke siguruar që veprimi klimatik t’u përgjigjet nevojave të komuniteteve dhe realiteteve vendore.

“Mbrojtja e natyrës dhe forcimi i qëndrueshmërisë klimatike janë në qendër të zhvillimit të qëndrueshëm dhe prioriteteve kombëtare të Shqipërisë, ndërsa procesi i anëtarësimit në Bashkimin Evropian shërben si një përshpejtues kyç i reformave dhe veprimit. Progresi i arritur tregon fuqinë e përpjekjeve të koordinuara dhe gjithëpërfshirëse — nga biodiversiteti dhe përshtatja, te aftësitë e gjelbra dhe lidershipi rinor. Kombet e Bashkuara mbeten të përkushtuara për të mbështetur zgjidhje që sjellin përfitime për njerëzit dhe planetin, pa lënë askënd pas.”

— Ingrid Macdonald, Koordinatore e Përhershme e OKB-së në Shqipëri

Shqipëria ka avancuar gjithashtu në mbrojtjen e biodiversitetit dhe menaxhimin e qëndrueshëm të ekosistemeve në përputhje me standardet e BE-së, me mbështetjen e UNEP, UNDP, FAO dhe UNOPS. Përmirësimi i qeverisjes së zonave të mbrojtura, përditësimi i kuadrit për mbrojtjen e specieve dhe një program i ri pyjor po sjellin rezultate të prekshme: të ardhurat nga zonat e mbrojtura janë më shumë se dyfishuar, me të ardhurat nga përdorimi i tokës që janë rritur nga 14.7 milionë lekë në 35.4 milionë lekë dhe të ardhurat nga ekoturizmi nga 6.8 milionë lekë në 18.2 milionë lekë — duke dëshmuar se ruajtja e natyrës mund të mbrojë ekosistemet ndërsa krijon mundësi të qëndrueshme jetese për komunitetet lokale.

Tranzicioni drejt një ekonomie më të gjelbër dhe më të qëndrueshme po fiton vrull. Në vitin 2025, më shumë se 350 kompani u angazhuan në iniciativa të qëndrueshmërisë të mbështetura nga UNDP, UNIDO dhe ILO, ndërsa 32 ndërmarrje adoptuan zgjidhje të ekonomisë qarkulluese me mbështetjen e UNIDO dhe UNEP, duke përmirësuar efikasitetin e përdorimit të burimeve dhe duke reduktuar ndikimet mjedisore. Bujqësia rezistente ndaj klimës u zgjerua përmes punës së FAO dhe UNDP, duke forcuar zinxhirët e qëndrueshëm të vlerës, sigurinë ushqimore dhe jetesën rurale, ndërsa rriti mundësitë për pjesëmarrjen e grave në aktivitetet ekonomike të gjelbra dhe rezistente ndaj klimës.

Inovacioni dhe transformimi digjital po bëhen gjithnjë e më shumë pjesë e përgjigjes mjedisore të Shqipërisë. Përmes Programit të Përbashkët për Bujqësinë Digjitale dhe Transformimin Rural (DART), të zbatuar nga FAO, ILO dhe ITU, mjetet digjitale po forcojnë bujqësinë inteligjente ndaj klimës, po përmirësojnë hartimin e politikave të bazuara në të dhëna dhe po rrisin qëndrueshmërinë rurale. Si një Program i Përbashkët që kontribuon në përshpejtimin e SDG-ve, DART lidh qëndrueshmërinë mjedisore, sistemet ushqimore, produktivitetin dhe përfshirjen — duke treguar se si zgjidhjet digjitale në nivel sistemi mund të avancojnë njëkohësisht disa SDG, ndërsa mbështesin prioritetet klimatike, zhvillimore dhe të integrimit evropian të Shqipërisë.

Qëndrueshmëria mjedisore po promovohet gjithashtu përmes arsimit, kulturës dhe aftësive profesionale, me mbështetjen e UNESCO, UNICEF, UNDP, ILO dhe UN Women. Qasjet e integruara që lidhin arsimin, turizmin dhe kujdesin ndaj mjedisit, përfshirë LEAP, po pajisin të rinjtë — veçanërisht vajzat dhe gratë e reja — me aftësi të gjelbra dhe të orientuara drejt së ardhmes, ndërsa iniciativat e mbështetura nga UNESCO dhe UNOPS tregojnë se si mbrojtja dhe përshtatja ndaj klimës e trashëgimisë kulturore dhe natyrore mund të mbështesë biodiversitetin, qëndrueshmërinë dhe zhvillimin lokal gjithëpërfshirës.

UN Women po mbështet veprimin klimatik të Shqipërisë duke integruar barazinë gjinore në politika përmes një vlerësimi gjithëpërfshirës të lidhjeve ndërmjet gjinisë dhe ndryshimeve klimatike, ndërsa njëkohësisht fuqizon gratë përmes aftësive dhe mundësive të jetesës rezistente ndaj klimës. Nga promovimi i praktikave të qëndrueshme në sektorin e bimëve mjekësore dhe aromatike në Shqipërinë veriore deri te avancimi i pjesëmarrjes së grave në turizëm dhe sektorët e gjelbër, këto përpjekje ndihmojnë në mbrojtjen e biodiversitetit, forcimin e qëndrueshmërisë dhe zgjerimin e mundësive ekonomike gjithëpërfshirëse.

Forcimi i qëndrueshmërisë ndaj rreziqeve klimatike dhe fatkeqësive mbetet prioritet. Në vitin 2025, UNDP, UNOPS, UNEP dhe UNICEF, në bashkëpunim me autoritetet kombëtare dhe lokale, mbështetën planifikimin për menaxhimin e rrezikut nga përmbytjet, infrastrukturën rezistente ndaj klimës dhe forcimin e sistemeve të mbrojtjes civile. Më shumë se 230 punonjës të mbrojtjes civile u trajnuan, duke forcuar kapacitetet gjithëpërfshirëse të gatishmërisë dhe reagimit.

Njerëzit — veçanërisht gratë dhe të rinjtë — janë në qendër të këtij transformimi. Në të gjithë Shqipërinë, mbi 500 të rinj, përfshirë shumë vajza dhe gra të reja, u angazhuan në aktivizëm mjedisor të mbështetur nga UNICEF, UNDP dhe UNFPA, ndërsa iniciativat rinore për cilësinë e ajrit arritën mijëra bashkëmoshatarë. Edukimi klimatik, aftësitë e gjelbra dhe buxhetimi i ndjeshëm ndaj gjinisë po integrohen në sistemet kombëtare përmes punës së UNESCO, UNICEF, UN Women dhe ILO, duke forcuar bazat për një tranzicion të drejtë dhe gjithëpërfshirës drejt ekonomisë së gjelbër.

Ndërsa Shqipëria finalizon Rishikimin Kombëtar Vullnetar për SDG-të (VNR) dhe vazhdon përparimin drejt objektivave të integrimit evropian, Kombet e Bashkuara në Shqipëri do të vazhdojnë të mbështesin zgjidhje të integruara që mbrojnë natyrën, forcojnë qëndrueshmërinë dhe promovojnë një ekonomi të gjelbër, gjithëpërfshirëse dhe të qëndrueshme.